Mensen hebben duidelijk een behoefte om op het internet gelijkgestemden te ontmoeten. Dat varieert van een nieuwsgroep voor verzamelaars van antiek, mensen die informatie en ervaringen uitwisselen over zeldzame ziekten of huishoudelijke issues, tot communities over dating, muziek, baby’s of religie.

Eind jaren 90 kwamen daar de zogenaamde profielwebsites bij. Deze sites gaan vooral over jezelf, jouw omgeving, jouw interesses; en naast jou vele anderen. Enkele van de eerste profielwebsites zijn Orkut en Friendster. Op deze sites krijg je een eigen plekje waarin je vertelt wie je bent, wat je doet en waar je belangstelling naar uit gaat. Vervolgens nodig je mensen uit om ook lid te worden van deze profielsite en om vrienden met je te worden. Online vrienden bekijken elkaars profiel, en delen foto’s, muziek, bestanden, maar vooral ook wat hen dagelijks bezig houdt.

Profielsites, communities en vriendensites worden verzameld onder de naam sociale netwerken. Het filmpje Social networks in plain English hierboven legt het concept uit. De bekendste sociale netwerken richten zich op de persoonlijke sfeer (Facebook, Netlog, MySpace, Hyves, …). Ook zakelijke netwerken (LinkedIn, Plaxo, …), waar professionals virtuele visitekaartjes uitwisselen, hebben succes. De grens tussen persoonlijke en zakelijke netwerken blijft echter moeilijk te trekken, wat meteen vragen over privacy oproept.

Nog heel wat sociale netwerken bundelen mensen rond gemeenschappelijke interesses. Eerder maakten we al kennis met Flickr, Delicious, Slideshare, YouTube en Last.fm als voorbeelden van netwerken over fotografie, websites, presentaties, video en muziek. Een uitstekend voorbeeld van interessegedreven sociale netwerken is ook LibraryThing, dat uitgebreid aan bod komt in het volgende Ding.

Ten slotte zijn er ook nog social network builders waarmee je zelf aan de slag kan om een sociaal netwerk te bouwen. Het bekendste platform is wellicht Ning, maar er zijn vele alternatieven. In Nederland groeperen meer dan 2.700 bibliotheekmedewerkers zich op de Bibliotheek 2.0 Ning.

Kijk eens rond op de Bibliotheek 2.0 Ning, een community van bibliotheekmedewerkers. Maak je lid als je online wil verbroederen met de Nederlandse collega’s.

Facebook

Facebook is het snelst groeiende social network ter wereld. Oorspronkelijk ontstaan als sociaal netwerk op de campus van Harvard University, werd Facebook al snel een succes in de Verenigde Staten. Sinds 2008 is het ook immens populair in Europa.

Facebook is een typische profielwebsite, waar je na registratie een profiel kan aanmaken, en – veel belangrijker nog – de profielen van anderen kan bekijken. Die anderen moeten dan wel tot je virtuele vriendenkring behoren. een vriendenkring opbouwen en via Facebook met elkaar in contact blijven is dan ook een van de drijfveren van de gebruiker. Maar Facebook is veel meer …

Facebook biedt uitgebreide functionaliteit om content die je ergens op het internet tegenkomt, te linken aan je ledenprofiel. Zie je een interessante website, video of foto op het web, dan kan je die via Facebook delen op je wall of prikbord met je vrienden. Zij zien in hun feed of nieuwsoverzicht wat hun vrienden allemaal ‘uitvreten’. Soms letterlijk, want een van de populairste kenmerken van Facebook is de status, waarin je aangeeft wat je op dat moment aan het doen bent. In Facebook kan je meteen ook mailen en chatten met je vrienden.

Status, video, links, video en foto’s zijn we al eerder tegengekomen in andere dingen. Het sterke van Facebook is dat het een koppeling maakt met vrijwel alle 23 dingen. Meestal gebeurt dat met Facebook applicaties of apps, kleine programmaatjes en widgets die je kan activeren in je profiel.

Creëer een Facebookprofiel, maak wat vrienden en activeer enkele toepassingen of apps. Het is een beetje zoeken naar de juiste instellingen, maar met de voorbije ervaringen van eerdere dingen, moet dat wel lukken.

Facebook en bibliotheken

Waar Facebook ledenprofielen bedoeld zijn voor ‘natuurlijke personen’, zijn Facebook pagina’s etalages voor producten, bedrijven, diensten en idolen. Eens je een profiel hebt, kan je zeer makkelijk een pagina aanmaken. Je kan kiezen uit een aantal rubrieken (ook bibliotheken staan in de lijst!)en dan een pagina opbouwen met wat informatie (bv. openingsuren, adresgegevens) en Facebook apps. Met die apps kan je heel makkelijk content die al op andere plaatsen staat recycleren en zo een Facebook pagina creëren die voortdurend verandert. Enkele voorbeelden zijn: een RSS-feed van de berichten op je bibliotheekblog via de importinstellingen van de app Notities, een Flickr app met een feed van je foto’s op Flickr, een Delicious app met een feed van je favoriete websites, en ga zo maar door.

Naast je blog is Facebook dus nog een plaats waar je je bibliotheek kan promoten. Facebookers kunnen fan worden van jouw pagina en ervoor kiezen om op de hoogte gehouden te worden van wijzigingen op je pagina. Je kan fans ook persoonlijk uitnodigen voor evenementen.

Naast ledenprofielen, pagina’s, toepassingen en evenementen zijn er in de Facebookwereld ook nog groepen. Het verschil tussen pagina’s en groepen is niet altijd duidelijk. Groepen ontstaan organisch en groeperen leden met een gemeenschappelijke visie of interesse.

Maak een pagina aan op Facebook voor jouw bibliotheek. Vul hem met relevante gegevens en apps, en spoor je vrienden aan fan te worden!

De uitdaging voor bibliotheken ligt in de vraag welke rol zij zullen gaan spelen in sociale netwerken. Sociale netwerken zijn voor digital natives en steeds meer digital immigrants een natuurlijke habitat, zodat merken of brands die in die virtuele wereld ontbreken compleet uit het oog worden verloren. Daarbij zijn bibliotheken zelf ook potentiële sociale netwerken, waar mensen bij elkaar komen om ontspanning, inspiratie en kennis te zoeken. Of bibliotheken zelf sociale netwerken kunnen uitbouwen, onderzoeken we in de twee volgende dingen.

Wat zijn je ervaringen met Facebook? Welke andere sociale netwerken gebruiken mensen in je naaste omgeving nog (kinderen, familie, vrienden, …)? Welke nog te ontwikkelen Facebook bibliotheekapps zou je interessant vinden om te koppelen aan een profiel of pagina (bv. mijn geleende boeken uit het bibliotheeksysteem)? Laat het ons weten op je blog.

Dit klinkt als nostalgie, maar tegenwoordig is het beluisteren van en praten over muziek, het uitwisselen van nieuwtjes en het bekijken van lijstjes, een digitale aangelegenheid. En net zoals het kijken naar afbeeldingen, het delen van favorieten en het snuffelen in elkaars boekenkast, blijkt ook muziek een bindmiddel te zijn dat mensen bij elkaar brengt.

Naast het alom gekende (illegale of legale) downloaden van muziek, wint het streaming muziek beluisteren aan belang. Bij streaming wordt een song niet volledig gedownload op je computer om hem daarna af te spelen, maar hij wordt rechtstreeks afgespeeld vanop het internet. Handig, snel, bereikbaar, maar je moet wel met het internet verbonden zijn om muziek te luisteren. Iets voor de nieuwste generatie smartphones.

In dit Ding ga je kennismaken met twee van de populairste streaming muziektoepassingen op het internet:
- op Deezer kan je zoeken in meer dan 150.000 nummers die je volledig kan beluisteren.
- op Last.fm kan je, tot voor kort gratis, gepersonaliseerde radiozenders beluisteren en heel vlot nieuwe artiesten en stijlen ontdekken.

Deezer

Deezer is een Franse webdienst die op dit moment de grootste on demand muziekcollectie gratis op het internet aanbiedt. Dat wil zeggen dat je de volledige collectie tot op trackniveau kan doorzoeken en afspelen. Luister zonder aan te melden naar het nieuwste album van Mika, Lady Linn, Razorlight, Diana Krall of Ilse Delange. Een waar muziekparadijs …

Daarmee houdt het niet op. Als je een account aanmaakt, brengt Deezer je in contact met een sociaal netwerk van andere muziekliefhebbers. Deezer biedt je bovendien ook de mogelijkheid om mp3’s op te laden (die je enkel zelf kan beluisteren) en om playlists te maken. Die playlists kan je met een widget ‘embedden’ in je eigen website of blog, met het knopje ‘Delen’ of ‘Share’.

In Ding 10 werd gevraagd om op de 23 Dingen.be wiki een aantal muziekwerken te lijsten bij een gevoel. Je vindt jouw gekozen muziekwerken en die van je collega’s daar nu per gevoel terug in een afspeellijst van Deezer. Je krijgt er meteen een idee van welke muziek terug te vinden is op Deezer en welke niet. Afhankelijk van de auteursrechten die rusten op een bepaalde track is de muziek volledig of slechts 30 seconden te beluisteren. Luisteren maar!

Maak een account aan bij Deezer en breng wat van je lievelingsmuziek samen in een playlist. Embed de playlist in een zijmenu op je blog (in Blogger gaat dit via Indeling > Een gadget toevoegen > HTML/JavaScript > daarin de code plakken).

Last.fm

Last.fm bestaat sinds 2005 en kent wereldwijd meer dan twintig miljoen gebruikers. Als ongeregistreerde bezoeker kan je sinds einde april 2009 alleen nog maar gebruik maken van de informatie die op de site te vinden is. Luisteren kan nog slechts met een proefaccount (voor 30 nummers) of een betaald abonnement (3 euro per maand in landen als België, waar reclame-inkomsten onvoldoende zijn om de auteursrechten te betalen). Op www.23dingen.nl vind je een betaalde cursusaccount om de volledige functionaliteit van Last.fm eens uit te proberen.

Last.fm is bijzonder sterk in het suggereren van muziek aan zijn gebruikers. Het haalt statistische informatie voor zijn muzikale aanbevelingen of recommendations rechtstreeks bij de gebruikers. Een scrobbler, een klein stukje software, registreert alle muziek die op je computer wordt afgespeeld. Je bouwt op basis van beluisterde muziektracks een profiel op (klik op het hartje als je iets hoort dat je bevalt!) dat wordt vergeleken met de afgespeelde muziek van andere Last.fm-luisteraars. Je kan je aanmelden bij groepen, zien wat je recentelijk hebt beluisterd, zien waar je vrienden naar luisteren, en concertaankondigingen van je favoriete bands bekijken. Niettegenstaande Last.fm betalend is, zijn er bijzonder veel gratis widgets en API’s (Application Programming Interfaces).

Er zijn heel wat alternatieven voor sociale muzieksites als Deezer en Last.fm. Kijk bijvoorbeeld eens naar Grooveshark, Blip.fm en Imeem, of bekijk deze lijst van websites op Delicious. Een van de interessantste online muziekdiensten is Pandora, maar deze is om auteursrechtelijke redenen enkel toegankelijk vanuit de Verenigde Staten.

Streaming muziek en bibliotheken

De bibliotheek van Gooik biedt een Deezer afspeellijst aan in de zijbalk van haar blog. Wekelijks wordt deze playlist door collectievormers opgevuld met de tracks van nieuwe aanwinsten in de muziekafdeling. De gigantisch succesvolle 3voor12 luisterpaal op de website van VPRO in Nederland staat hiervoor model.

In de webcatalogus van de bibliotheek van Turnhout worden via de knop ‘Internetlinks’ bij een beschrijving koppelingen gelegd naar Deezer en Last.fm. Deze koppelingen gebeuren op basis van de in de catalogus gezochte titel en artiest, maar geven geen gegarandeerd zoekresultaat.

Op zoeken.bibliotheek.be vind je een integratie met twee Last.fm API’s (artist.getSimilar en artist.getImages). Zoek naar een cd van een artiest en klik door tot je de albuminformatie ziet. Aan de rechterkant zie je aanbevelingen van gelijkaardige artiesten afkomstig uit Last.fm. Als je doorklikt op een van die suggesties, kom je opnieuw terecht in de catalogus van zoeken.bibliotheek.be, om daar je ontdekkingstocht verder te zetten. Zo kom je van bij Madonna over Lady Gaga en Katy Perry tot bij de band Paramore.

Op de blog Bibliotheekr.org vind je een presentatie over de toekomst van muziek in de bibliotheek. Verdwijnt met de cd ook de muziekcollectie uit de bibliotheek? Nu je ‘aan den lijve’ kennis hebt gemaakt met enkele nieuwe muziektoepassingen, kan je over deze vraag vast een mening neerpennen op je blog. Heb je andere suggesties of ideeën wat de bibliotheek met Deezer, Last.fm of varianten zou kunnen doen?

Snuffel wat rond op YouTube en ontdek er de typische Web 2.0 mogelijkheden van taggen, delen en favorieten maken. Maak kennis met enkele geslaagde exploten van Vlaamse openbare bibliotheken:

• Het filmpje van de promotiecampagne van het nieuwe Vlaams bibliotheeklogo
• Heuse reclamespots voor bibliotheek Middelkerke
• Gametornooi in de bibliotheek van Kortrijk
• Gastlessen in het secundair onderwijs over de Mediargusdatabank in de bibliotheek van Herzele
• De tien vragen van de internetkwis van bibliotheek Arendonk
• De babbelbox van de bibliotheek van Oosterzele

Uit Nederland willen is zeker het YouTube kanaal van DOK Delft de moeite van het bekijken waard.

Zoek een filmpje over bibliotheken en schrijf erover op je blog. Plaats het filmpje in je blog. Rechts van elke video vind je de zogenaamde “embed” code. Kopieer en plak de code in je blogpost. Doe dit wel in de ‘html bewerken’-editor van je blogbericht. Onderstaande embedded video is een wervingsfilmpje voor ‘librarians’ uit de jaren 30.

YouTube aanverwanten of alternatieven

Net als andere diensten van Google, is YouTube uiterst geschikt om andere toepassingen op te bouwen. Met de meest succesvolle toepassingen kan je bijvoorbeeld muziek uit de talloze muziekvideo’s van Youtube streamen met een muziekspeler – zonder beeld dus. Voorbeelden zijn Streamdrag en Muziic.

Blip.tv en Vimeo zijn de bekendste alternatieven voor Youtube. Een overzichtje van andere sociale videowebsites vind je op de trendwatcher-blog Frankwatching.

Andere videowebsites specialiseren zich in één aspect van de distributie van filmpjes. We maakten al kennis met Dotsub.com, een service die het mogelijk maakt een filmpje in een vreemde taal te ondertitelen.

Websites als Ustream.tv zorgen dan weer voor een krachtige tool om beelden live te streamen en zo rechtstreekse uitzendingen te verzorgen van optredens en evenementen. Op de jongste UGame ULearn conferentie van april 2009 werden presentaties live uitgezonden: zowel de keynote van Helen Blowers (uitvindster van de originele 23 Things), als de licht verteerbare confessies van Father Roderick (de Utrechtse web 2.0 evangileserende priester).

Waar YouTube vooral focust op user generated content met korte filmpjes in mindere mindere beeldkwaliteit, zijn er ook bedrijfjes die gaan voor echte televisie-ervaring. Voor deze (gratis) toepassingen moet je meestal een aparte software installeren en over voldoende bandbreedte beschikken. Joost biedt video aan van een beperkt aantal film- en televisiestudio’s. Zattoo streamt heel wat Europese televisiezenders. Hulu is enkel in de Verenigde Staten te bekijken en biedt premium content van de grote Amerikaanse televisiezenders.

Beschik je over een gsm of fotocamera die filmpjes kan maken, of een digitale videocamera … loop eens rond in de bibliotheek en laat die camera lopen. Boeken, tijdschriften, mensen (vraag toestemming!), computers, bordjes, laat je creativiteit los en upload het naar YouTube.

Vroeger was het maken van een screencast een hele krachttoer die een strakke opnameregie vereiste. Bovendien waren de programma’s (zoals Camtasia Studio en Adobe Captivate) om screencasts te maken erg prijzig. De laatste jaren zijn er goede toepassingen bijgekomen, gratis en met typische Web 2.0 eigenschappen. Je kan de gemaakte screencasts gemakkelijk delen, ze op andere websites tonen en ze zijn erg eenvoudig te maken.

Screencast-toepassingen

De screencasts opgenomen voor 23 Dingen, werden gemaakt met het gratis te downloaden programma Jing en een eenvoudige pc-microfoon. Je kan je screencasts na opname ook bewaren op je eigen computer. Of je kan ze uploaden naar je webserver, naar YouTube (zie Ding 16) of gratis bij Screencast.com, waardoor je gemakkelijk je instructies kan delen met anderen.

Naast Jing zijn ook ScreenToaster en Screencast-o-matic interessant. Daarvoor hoef je zelfs geen software te installeren. Wink biedt enkel software; je moet nog zelf een webplatform zoeken voor de publicatie van je filmpje. Andere tools vind je op 12 Screencasting tools for creating video tutorials.

Screencasts en bibliotheken

Bibliotheken maken zelf screencasts met bijvoorbeeld handleidingen over het gebruik van bibliotheektoepassingen. Met een screencast wordt deze info in tekst en screenshots meteen veel aantrekkelijker en aanschouwelijker. Voorbeelden zijn: demofilmpjes over zoeken in de catalogus van de openbare bibliotheek Gent, een demofilmpje online verlengen van bibliotheek Kortrijk en een promotiefilmpje voor het gebruik van de krantendatabank Mediargus op Bibliotheek.be.

En het hoeft niet alleen om puur ‘functionele’ instructiefilmpjes te gaan. Ook het uitleggen van concepten kan aardig lukken met screencasts zoals in deze screencast van Tim Spalding over tagging (veel meer over LibraryThing in Ding 19). Een voorbeeld op Teach-me.org toont dat hier meestal heel wat meer voorbereidingswerk aan te pas komt.

Ook de al bekende filmpjes van Commoncraft horen in dit rijtje van ‘conceptuele’ filmpjes thuis, maar zijn ‘ambachtelijk’ gemaakt met papier en videocamera. De vele geanimeerde tutorials op Animated Explanations bieden dan weer een schat aan thematische Nederlandstalige informatie die je ook in je bibliotheekwebsite kan embedden, bv. hoe maak je een goede foto?

Zelf screencasts maken

Maak een screencast waarin je het hebt over een bibliotheektoepassing (bv. hoe te zoeken in de catalogus). Hou het kort en eenvoudig! O ja, haal als je kan ergens een microfoon vandaan!

Experimenteer eerst eens met de online tools Screencast-o-matic en Screentoaster, dan hoef je niets te installeren en je ook niet te registreren (tenzij je je de gemaakte screencast online wil opslaan).

Gebruik voor het serieuze werk de gratis software van Jing. Daarvoor moet je eerst de software installeren en een gratis account aanmaken. Tom Johnson maakte een zeer goede (Engelstalige) screencast over hoe je Jing kan gebruiken. Met Jing zet je je screencast makkelijk op Screencast.com. Zet een link naar de screencast op je blog.

Schrijf een blogpost over je ervaringen en welke toepassingsmogelijkheden je ziet voor in de bibliotheek. Misschien heb je ook nog didactische tips?

Een podcast is een radiouitzending die via het internet wordt verspreid. Het verschil met live radio is dat je er kan naar luisteren wanneer het je zelf uitkomt.

Het verschil met een zogenaamde streaming uitzending, is dat een podcast volledig wordt gedownload en als mp3 kan worden meegenomen op een draagbare mp3-speler. Je kan een podcast natuurlijk ook gewoon rechtstreeks afspelen op je computer. Ook de manier waarop podcasts worden verspreid, verschilt van streaming. Podcasts worden vaak aangeboden in een reeks waarop je via RSS (zie Ding 3) een abonnement kan nemen.

Podcasts zijn er in vele soorten en maten: variërend van drie minuten radiocommentaar, tot volledige lesuren van docenten aan de universiteit. De toepassingsgebieden lopen erg ver uit mekaar: de meest gedownloade podcast in Vlaanderen is nog steeds ‘Start to run’ waarin Evy Gruyaert mensen aanmoedigt bij het joggen.

Podcasts zijn vooral handig wanneer lezen of kijken onmogelijk is (op de trein, in de auto, tijdens het strijken, …). Podcasts zijn bovendien makkelijk en goedkoop zelf te maken. Commoncraft maakte, contradictorisch genoeg, een filmpje over podcasts: Podcasting in Plain English. Ook op Animated Explanations, een Belgische website met tutorials, vind je een filmpje over podcasts.

Vodcast is een variant van de podcast mét video. De term vodcast is minder populair; voor video on demand komt al snel uit bij het alomtegenwoordige YouTube (zie Ding 16).

Podcasts vinden en beluisteren

De meeste podcasts kan je gewoon gratis op internet downloaden en afspelen op vrijwel elke muziekspeler. Je vindt er veel terug op portalen als Podcast Directory en Podcast Ally, en voor specifiek Vlaamse podcasts moet je bij Podcasting.be zijn. Gespod geeft een overzicht van de populairste Nederlandstalige podcasts.

De RSS feed die bij de pocast hoort kan je kopiëren naar je Netvibes of Google Reader account, net zoals je dat doet met gewone feeds. Wanneer er een nieuwe aflevering van de podcast verschijnt, ontvang je die in je RSS-lezer en kan je hem daar beluisteren met de Netvibes of Google Reader player.

Er is echter ook specifieke software waarmee je podcasts kan vinden, beluisteren en opvolgen: podcatchers. De krachtigste podcatcher van het moment is iTunes, de gratis te downloaden mediaplayer van Apple. Er zijn heel wat podcasts die enkel via Itunes worden aangeboden. In iTunes worden je podcastabonnementen ook meteen klaargezet om op te laden op je iPod/iPhone. Andere podcatchers vind je op Podcatchermatrix.org.

Beluister een podcast naar keuze. Abonneer je op een podcast via iTunes, Netvibes of Google Reader.

Podcasts en bibliotheken

Er zijn heel wat interessante podcasts voor bibliotheken. Een aantal voorbeelden:

• Boekencast: literaire podcast van o.a. Antwerpen Boekenstad en Boek.be
• Radioboeken: gesproken boeken speciaal geschreven op verzoek van Vlaams-Nederlands Huis deBuren
• VRT radio podcasts: een aantal podcasts van programma’s op VRT radio, bijvoorbeeld die van het literaire programma ‘Friedl’
• Iedereen podcast: podcastvariant op het Iedereen leest-concept van Stichting Lezen
• Smithsonian Global Sound Podcasts: podcasts van het Smithsonian Institute met bijvoorbeeld muzikaal geïllustreerde documentaires over de Amerikaanse muziekgeschiedenis (The Folksway Collection)
• Learn Italian Pod: een voorbeeld van een taalcursus via podcast
• Informatie 2007 podcasts: enkele lezingen van dit tweejaarlijkse evenement van VVBAD werden als podcast online gezet

Een aantal van bovenstaande podcasts worden geïntegreerd in Cabrio, de Aquabrowser zoekmachine van de openbare bibliotheek Brugge, waar je ze ook kan afspelen.

In Nederland zijn er enkele bibliotheken die zelf podcasts maken en via hun website aanbieden: DOK Delft en Bibliotheek Waterweg. Bibliotheek Gent zet opnames van literaire gesprekken in de reeks Paarse zetel online.

Schrijf een blogpost over je ontdekkingen. Wat vond je ervan om podcasts te beluisteren? Wat vind je van het aanbod aan podcasts? Welke mogelijkheden zie je voor de bibliotheek?

Zelf podcasts maken

Zelf een podcast maken is niet zo moeilijk, maar vraagt wel wat tijd. Het enige dat je nodig hebt: software, een microfoon en een plek om je opnamen beschikbaar te stellen. Op Kennisnet vind je een goed stappenplan.

Handige diensten die software en hosting voor podcasts gratis combineren zijn Podplaza en Podbean. Hoe je achteraf een podcast kan publiceren op iTunes lees je hier.

Twitter is een eenvoudige web 2.0-toepassing die toelaat om in 140 tekens een berichtje te publiceren op het web. Twitter houdt het midden tussen instant messaging (Ding 12) en bloggen (Ding 2), en wordt ook wel ‘microbloggen’ genoemd. Een twitteraar deelt informatie in een heel kort berichtje dat door iedereen op het web kan worden gelezen. Dankzij de functie ‘Reply’ kunnen korte conversaties ontstaan die lijken op chat, maar toch weer net iets anders zijn. Wie zich bovendien inschrijft op iemands berichten of tweets (met het knopje ‘Follow’), krijgt alle berichten van die persoon te zien op zijn twitterpagina.

Onderstaand Commoncraft filmpje maakt wellicht veel duidelijk. De focus in het filmpje ligt vooral op life streaming: twitteren om te delen waar je mee bezig bent. Straks maken we kennis met nog andere zinvolle toepassingen.

Hoe kan je twitteren?

Om te twitteren, maak je een twitteraccount aan. Wie geen account wil aanmaken, kan eens testen met de 23 Dingen testaccount:

• Gebruikersnaam: 23dingenbe
• Paswoord: bibliothe-ken

Wanneer je ingelogd bent, zie je een tekstvak verschijnen met plaats voor 140 tekens: typ daarin wat je nu aan het doen bent. Je ’status’ staat nu online op http://www.twitter.com/jouwgebruikersnaam. Je kan je status zoveel updaten als je zelf wil en je kan hem ook koppelen aan je status op Facebook (zie later in Ding 17).

Twitteren doe je natuurlijk niet enkel voor jezelf, maar met collega’s en vrienden die je ‘volgen’. Je kan zelf uiteraard ook mensen volgen: met de knop ‘Follow’ kan je je inschrijven op de tweets van anderen zonder dat zij daar toestemming voor moeten geven. Wil je niet dat een bepaalde persoon jou volgt, dan kan je die gewoon ‘blocken’.

Volg zelf enkele bibliotheekcollega’s op Twitter (kijk ter inspiratie naar de volgers van de 23 Dingen twitteraccount) en kijk naar wat zij te vertellen hebben. Beantwoord één van hun tweets (merk op dat er @gebruikersnaam als een soort reply-adres komt te staan in je bericht).

Een van de belangrijkste succesfactoren bij de start van Twitter in 2006, was het feit dat je in de Verenigde Staten gratis je status kon updaten via SMS (vandaar ook de limiet van 140 tekens!). Je volgers werden ook gratis op de hoogte worden gebracht. Dankzij het gigantische succes is die SMS-functie niet langer gratis. Je kan wel nog je gsm-nummer registreren en Twitteren via je gsm op het nummer +44 762 4801423 (internationaal tarief SMS).

Twitter toepassingen

Eerder dan dieper in te gaan op allerlei software die de doorsnee twitteraar het leven gemakkelijker maken (zie daarvoor bijvoorbeeld de Twitter Fan Wiki), volgen hieronder een aantal voorbeelden van Twittertoepassingen die verder gaan dan louter vertellen waar je mee bezig bent:

• Afhankelijk van de twitteraars die je volgt, heb je de hele dag door toegang tot voor jou interessante tips en discussies. Ben je geïnteresseerd in Web 2.0? Volg dan bijvoorbeeld de tweets van Bnox, een van de invloedrijkste blogsters van Vlaanderen. Edwin Mijnsbergen (ZBdigitaal) van bibliotheek Middelburg is dan weer zowat de drukste twitteraar in de Nederlandstalige bibliotheekwereld.
• Volg het laatste nieuws op de voet, niet alleen in je eigen twittersfeer, maar ook via de tweets van CNN, BBC of De Morgen. Met Twitter Search kan je zelf op zoek gaan naar twitternieuws. Gestructureerder zoeken kan op hashtag: een soort van trefwoord, voorafgegaan door een #, dat zegt waarover je tweet gaat bv. #K3.
• Twitter wordt meer en meer gebruikt tijdens evenementen en congressen om live interactie met het publiek mogelijk te maken en te stimuleren via SMS, smartphone of laptop. Tijdens de startdag van Bibnet op 12 februari 2009 werden tweets uit het publiek geprojecteerd op een scherm om in discussie te gaan met de sprekers.

• Korte twitterberichten zijn vaak maar een aanleiding om verder op verkenning te gaan: heel wat tweets bevatten interessante URL’s, berichten over blogposts, of maken mensen warm voor een boek, zoals Twitterlit. Twitterlit publiceert dagelijks de eerste zin uit een nieuw boek en linkt door naar Amazon. Dit komt heel dicht bij het attenderen van nieuwe aanwinsten en evenementen in de bib via Twitter.

Schrijf een blogpost over wat jij vindt van Twitter op basis van bovenstaande toepassingen. Laat je eventueel inspireren door:

• Tweets als communciatietool, een artikel van Alice De Jong in Informatie Professional
• Bibliotheken verkennen gebruik van Twitter, een artikel in Bibliotheekblad van Bart Janssens
• Twittering libraries, een wikipagina van Lindy Brown
• De kracht van Twitter, een presentatie van Erwin Blom
• How Twitter will change the way we live, een artikel van Steven Johnson in het toonaangevende Time Magazine.

Feit is, dat miljoenen mensen, wereldwijd en op elk moment van de dag gebruik maken van een van de vele programma’s om te chatten. Want instant messaging (IM) is méér dan gezellig babbelen.

Chatten of instant messaging (IM) is eigenlijk het converseren met één of meer personen tegelijk via korte berichtjes die je direct verstuurt door het aanslaan van de Enter-toets. Contactpersonen hebben een ‘nickname’ en worden beheerd in een ‘buddy list’. Meestal zal je enkel chatten met personen die je zelf aan jouw lijst met contactpersonen hebt toegevoegd.

Eind jaren negentig kwam het Israelische bedrijfje ICQ (I Seek You) met een gratis programma, waarmee je kon zien of je vrienden net als jij online zijn en waarmee je direct (’instant’) schrijvend mee in gesprek kon komen. Al snel ontwikkelden de grote drie van het internet ook IM-toepassingen: Microsoft lanceerde MSN (nu Windows Live Messenger), Yahoo! Yahoo! Messenger, en Google ontwikkelde Google Chat (in Gmail opgenomen) en Google Talk.

Instant messaging toepassingen

Chatten kan zowel via webtoepassingen als met software die je vooraf installeert, of met een combinatie van beide. Zo heeft Google een online chat in Gmail en kan je die account ook gebruiken in de softwareclient Google Talk. Meer en meer sociale netwerksites, zoals Facebook (zie Ding 17), hebben ook een online chatmodule die je vriendenlijst uit het sociaal netwerk integreert. Windows Live Messenger is veruit de meest gebruikte chatclient die je vooraf lokaal moet installeren op je computer. Het bekende Skype is in de eerste plaats een telefoondienst die klassieke telefoonoperatoren het vuur aan de schenen legt, maar heeft ook complementaire chatmogelijkheden.

De klassieke ‘tekst’-chat moet het trouwens meer en meer afleggen tegen ‘gesproken’ en zelfs ‘video’ chat. Bijna alle bovengenoemde chatdiensten bieden ook audio en video aan, wat converseren dankzij de huidige ingebouwde webcams en microfoons nog een stuk efficiënter maakt.

Met je Gmail-account kun je communiceren via Google Chat of via de software Google Talk. Voeg je collega’s of andere 23 Dingen-deelnemers eerst toe als contactpersonen en nodig ze uit voor een chatsessie.

Chat zou je kunnen zien als een van de eerste uitingen van web 2.0. Een echt typische web 2.0 ‘chatdienst’, is Meebo. Eén Meebo-account kan de accounts van alle bovenstaande chatdiensten (behalve Skype) aggregeren tot één virtuele chatruimte, zowel op de Meebo-website, als op je eigen website. Op je eigen website kan je immers gebruik maken van de Meebo widget, waarvan je een voorbeeld terugvindt bij de Zeeuwse bibliotheek.

Bibliotheken zien in chatten met gebruikers nieuwe kansen. Zo lanceerde de Nederlandse vraagbaak al@din in 2008 de mogelijkheid om (via de knop “start een chat”) je vragen al chattend te stellen. Het concept ‘Ask a librarian’ (24/7!) is vooral in de Verenigde Staten erg populair. Meer voorbeelden van instant messaging in openbare bibliotheken vind je op Libsuccess wiki.

Stel via chat een vraag aan de medewerkers van al@din. Al@din is op weekdagen van 9 tot 17u bemand door een carroussel van openbare bibliotheekmedewerkers. Probeer de dienst eens uit en vertel op je blog hoe je dat is bevallen. Zie je dit als zinvolle dienstverlening van een openbare bibliotheek?

Wil je via je eigen Blogger weblog een Google chatvenstertje hebben, plaats dan een nieuw html/javascript pagina-element in je Blogger blog. Lees op de Google Chatback pagina hoe je daarvoor de code te pakken krijgt. Bij Wordpress blogs kan je dan weer bij de meeste thema’s gebruik maken van een Meebo plugin.

Vooroordelen

Hoewel chat een heel efficiënte manier van communiceren is die het midden houdt tussen mail en telefoon, bestaan er toch heel wat vooroordelen ten overstaan van het medium. Vooral chattende jongeren worden terecht of onterecht geviseerd met campagnes tegen verslaving, seksuele intimidatie en oplichterij. Veiligonline.be en Mijnkindonline.nl zijn goede voorbeelden, maar een dosis gezond verstand en relativeringsvermogen kan echter ook nooit kwaad.

Een ander vooroordeel is het ’slordige’ taalgebruik. Door snelle communicatie ontstaat een eigen taaltje dat veelvuldig gebruik maakt van afkortingen en emoticons. Over beide leer je meer in het Chatwoordenboek of je kan ook volgende gefilmde presentatie bekijken over Chattaal bij Vlaamse tieners door Reinhilde Vandekerckhove, professor sociolinguïstiek aan de Universiteit Antwerpen.

Een groot voordeel van online kantoortoepassingen is dat je je niet druk hoeft te maken over de verenigbaarheid van verschillende softwareversies als je een document e-mailt of wanneer je op verschillende computers werkt. Een ander pluspunt is de mogelijkheid om eenvoudig documenten te delen en er samen aan te werken. Verschillende versies worden automatisch bewaard en vergeleken. En het is mogelijk je erop te laten attenderen als er aan documenten werd gewerkt, bijvoorbeeld met RSS (zie Ding 3).

Je documenten en applicaties staan niet langer op de harde schijf van je computer, maar hangen als het ware online in de “wolk van het internet”. Online kantoortoepassingen worden vaak geassocieerd met het begrip cloud computing. Daardoor is er veel minder kans op het verlies van gegevens bij kleine of grote lokale computerrampen. Aan de andere kant betekenen online applicaties wel dat je afhankelijk bent van een goede internetverbinding en de beschikbaarheid van servers op het internet.

De mensen van Commoncraft maakten een verduidelijkend filmpje over online kantoortoepassingen. Ze hebben het daarin over Google Docs, een gratis online tekstverwerker en rekenblad dat we hieronder ook verder zullen bekijken: Google Docs in plain English.

Let wel: online kantooromgevingen zijn geen wiki’s (zie Ding 10). Bij wiki’s ligt de nadruk op het, met verschillende mensen samen, snel en ongemodereerd informatie toevoegen binnen de structuur van een website. Bij online kantoortoepassingen ligt de focus vooral op een gesloten redactionele samenwerking rond een document. Het aspect samenwerking is zelfs niet noodzakelijk: ook individueel gebruik van de online software als vervanger van de klassieke kantoorsoftware is zinvol.

Google Docs

In Ding 2 werd voorgesteld om een Google account aan te maken. Mocht je er ondertussen nog geen hebben, maak er dan een aan via Google’s Gmail.

Meld je aan bij Google Docs (& Spreadsheets) en maak aan de hand van een beknopte handleiding van Buurtwijzer.be kennis met de site. Maak een testdocument aan of importeer enkele documenten die je op je computer hebt staan.

Nodig een of meer collega’s uit om samen aan een document te werken. Je kan iemand uitnodigen die nog geen Gmail account heeft, maar die moet er dan wel een maken om het document te kunnen bewerken. Bekijk, eventueel samen, hoe het gaat met versiebeheer en de mogelijkheden om geattendeerd te worden op wijzigingen in het document. Vind je niemand, nodig dan 23dingen@bibnet.be uit om samen te werken.

Publiceer een document op het web dat voor iedereen leesbaar is. Hier is een voorbeeld dat via Google Spreadsheets is gepubliceerd. Zet een link naar je publiek document op je blog.

Alternatieven en projectomgevingen

Wil je eens een ander aanbieder van online kantoortoepassingen proberen? Zoho is uitgebreider dan Google Docs en ook daarvoor kun je – om te ontdekken – het cursusaccount gebruiken. Gebruikersnaam is 23dingenbe en het wachtwoord bibliothe-ken.

Nog een alternatief is Microsoft Office Live Workspace. Microsoft Office Live werkt gewoon via de ‘offline’ Microsoft Office op je computer, maar je beheert wel je documenten online. Nog een andere verzamelplaats voor bestaande documenten, rekenbladen en presentaties is het zeer handige Scribd.

Wil je nog verder gaan? Ben je op zoek naar een echte projectomgeving met to do-lijstjes, planning in mijlpalen, enzovoort, dan kan je terecht bij onder andere Goals on track, Wizehive of het betalende Basecamp.

Wat maakt een wiki zo aantrekkelijk? Iedereen kan inhoud toevoegen, wijzigen of verwijderen, geregistreerd of – indien dat gewenst is – ongeregistreerd. Dat betekent ook dat principieel niemand het laatste woord (en de bijbehorende autoriteit) krijgt over een tekst. De wiki houdt wel automatisch een versiebeheer bij, zodat altijd te zien is wat er is veranderd en door wie, en zodat oudere versies van een pagina of document altijd kunnen worden opgehaald en hersteld. Wiki’s zijn vooral handig als ze een afgelijnd onderwerp behandelen en als ze goed gestructureerd zijn.

Het concept ‘wiki’ wordt knap uitgelegd in het Commoncraft filmpje Wikis in plain English.

Wiki’s en bibliotheken

Dankzij de groeiende populariteit van wiki’s stijgt ook het aantal bibliotheken dat ermee werkt. In Vlaanderen en Nederland gebeurt dit nog niet op zo’n grote schaal als in de Verenigde Staten, maar er zijn al enkele mooie voorbeelden.

Wiki’s worden door bibliotheken gebruikt voor informatiewijzers, boekbesprekingen, conferenties, cursussen, enz. Wiki’s zijn ook een geschikt hulpmiddel om intern kennisuitwisseling tussen medewerkers te bevorderen: als een soort intranet voor documenten, verslagen of het gezamenlijk opstellen van handleidingen, reglementen, enz.

Kijk eens rond op onderstaande bibliotheekwiki’s. Schrijf een blogbericht over jouw favoriet en waarvoor jij een wiki nuttig vindt in jouw bibliotheek.

• SJCPL Subject Guides wiki: uitleg bij populaire onderwerpen in de bibliotheken van St. Joseph County Public Library System
• Library Success: A best practices wiki: praktijkvoorbeelden en kennisuitwisseling, opgezet door Meredith Farkas
• ALA2009 wiki: congreswiki van de Amerikaanse bibliotheekorganisatie ALA
• Wiki van de openbare bibliotheek Deventer: wiki voor het publiek
• Wiki van de openbare bibliotheek Kortrijk: wiki voor interne kennisuitwisseling
• Wiki van de werkgroep beeld en geluid van Winob: werkinstrument van een werkgroep
• Wiki van de Bibliotheekweek: inspiratiewiki voor een afgebakend project
• Competenties in de informatiesector: informatiewiki van VVBAD

Spelen in de zandbak

Een sandbox (of zandbak) is de term die op wiki’s de ruimte benoemt die is ingericht om gebruikers te laten experimenteren vóór ze echt een pagina editeren. Een mooi voorbeeld is de zandbak van Wikipedia. Wij hebben een eigen 23 Dingen.be zandbak gemaakt op 23dingenbe.pbworks.com.

Voeg op de 23 Dingen.be wiki vijf titels van muziekwerken toe. Het thema van de wiki is: muziek en gevoel. Noem bij elk van de vijf gevoelens een muziekwerk. Je werkt best met een eigen account, maar je kan ook een beroep doen op die van 23 Dingen.be:

• E-mail: 23dingen@bibnet.be
• Paswoord: bibliothe-ken

De 23 Dingen wiki maakt gebruik van Pbworks. Je kan daar binnen enkele minuten zelf een eenvoudige wiki maken. Mocht je toch nog moeilijkheden tegenkomen, dan heeft Pbworks hulpbronnen beschikbaar op Pbworks Tour en Pbworks Support (voor de wat gevorderde gebruiker die meer wil). Er zijn ook andere interessante wikiplatformen zoals Wikispaces, Wetpaint en Wikidot.

Kijk even naar de lijst met je favorieten in je internetbrowser. Heeft die ook wat meer orde nodig? Of wordt het tijd voor een grote schoonmaak? Wat als je niet altijd op je eigen computer kan werken, hoe onthoud je dan de adressen van je favoriete websites?

Met Delicious kan je op een publieke website je favoriete websites verzamelen en de inhoud ervan met tags ontsluiten. En wat meer is, met Delicious vind je niet alleen je eigen websites terug, maar ook de websites die andere gebruikers met dezelfde tag hebben gemarkeerd.

Op deze manier ontstaat een groot kennisnetwerk van websites die via tags met elkaar verbonden zijn. En daarnaast ontstaat er ook een groot sociaal netwerk van mensen die dezelfde interesses met elkaar delen. Het concept wordt origineel uitgelegd in volgend filmpje Social bookmarking in plain English:

Delicious is de meest populaire social bookmarking tool, maar er zijn er ook andere, zoals Diigo (vroeger Furl), Connotea (vooral gericht op de academische wereld en bibliografieën) en Digg (vooral gericht op het opsporen van nieuws en trends).

Maak een account aan bij Delicious

Meld je zelf aan bij Delicious of kijk eens rond op de 23 Dingen Delicious die voor deze oefening is aangemaakt.

• gebruikersnaam: 23dingenbe
• paswoord: bibliothe-ken

Eens je aangemeld bent, voeg je hier nieuwe websites toe. Je kan Delicious wel makkelijker gebruiken als je ook een plugin voor je browser installeert. Met de plugin voor Internet Explorer of Mozilla Firefox komen er extra knopjes in de menubalk van je browser om makkelijk websites aan te melden in je Delicious.

Meer over Delicious vind je hier:

• Video-uitleg over het toevoegen van favorieten aan Del.icio.us (Rob Coers)
• Handleiding Del.icio.us (Katrien Schulz, Locus)

Voeg een interessante website toe aan de Delicious van 23 Dingen en kijk hoeveel mensen die website eerder al hadden toegevoegd aan Delicious.

Abonneer je via RSS op de feed van nieuwe websites van de 23 Dingen Delicious. Hoe dat ook alweer ging, kun je nog terugvinden bij Ding 4.

Als je een eigen Delicious account hebt, voeg dan ‘23dingenbe’ toe aan je netwerk. Met een speciale tag for:gebruikersnaam kan je op een heel eenvoudige manier interessante websites signaleren aan iemand die deel uitmaakt van je netwerk, bv. ‘for:23dingenbe’.

Schrijf een blogbericht over Delicious. Zie je mogelijkheden voor jezelf of voor de bibliotheek? Of zie je het vooral als een handigheidje om je favorieten overal te kunnen gebruiken? Bekijk even de Delicious van de Hoofdstedelijke Bibliotheek Brussel. Hoe kan de bibliotheek zijn voordeel doen met social bookmarking websites?

Maak zelf een Delicious widget voor je blog. Tip: gebruik hiervoor een Feed gadget in Blogger of een RSS widget in Wordpress en volg daarmee de feed van je Delicious. Onderaan in de linkerkolom hiernaast vind je een dergelijke widget met de Links van de 23 Dingen Delicious op basis van de RSS-feed http://feeds.delicious.com/v2/rss/23dingenbe.