23 Dingen is een online leertraject, waarmee je zelfstandig je internetvaardigheden kan vergroten. Het programma wordt ontwikkeld door en voor openbare bibliotheken in Vlaanderen.

Lees hier hoe je met 23 Dingen aan de slag kan gaan …

Het hele 23 Dingen leertraject staat in het teken van het woord sociaal. Foto’s, boeken, favoriete websites, documenten, muziek … het nieuwe web is sociaal en het delen van al die informatie, weetjes en tips met vrienden, bekenden en onbekenden is steeds belangrijker aan het worden. In dit 20ste Ding bekijken we welke sociale aspecten bibliotheken toevoegen aan het hart van hun collectie: de catalogus.

Van oudsher is de bibliotheekcatalogus een databank met gegevens van bibliotheekmaterialen die nauwlettend worden ingevoerd onder volledige controle van bibliotheekmedewerkers. Het catalogiseren van titelbeschrijvingen is altijd aan zeer strikte regels gebonden geweest. Dankzij die standaardisering en eenvormigheid kunnen gegevens nu eenduidig worden doorzocht en getoond. In een titelbeschrijving hebben de titel, de auteur, de uitgever en het jaar van uitgave altijd een vaste plaats en dat vinden catalografen en computers fijn.

Naast bovenstaande objectief vast te stellen, ‘formele’ gegevens, krijgen titelbeschrijvingen meestal ook ‘inhoudelijke’ gegevens mee. Het toekennen van die subjectieve ontsluiting was altijd een voorrecht van experten uit de bibliotheek. Trefwoorden, thema’s en genres komen uit een zorgvuldig vastgelegde lijst of thesaurus, classificaties en plaatsingsschema’s uit een doordachte taxonomie.

Sopac of sociale opac

In veel van de voorbije 19 dingen blijken die metadata echter ook te werken als ze worden toegekend door eindgebruikers. User generated tags op Flickr, playlists op Deezer, recensies op LibraryThing, … slaan aan en bezorgen iedereen een rijkere gebruikservaring.

Nieuwe technologie maakt het nu ook mogelijk om de bibliotheekcatalogus open te stellen voor gebruikers: om recensies te schrijven, lijstjes te maken, waarderingen te geven, maar ook om trefwoorden of tags toe te kennen die voor hem of haar van betekenis zijn. Het is zeer boeiend om die trend te volgen en de resultaten ervan te evalueren: is er naast de gecontroleerde bibliotheekthesauri ook ruimte voor en behoefte aan een folksonomie in de catalogus?

Een van de belangrijkste denkers rond de ’sociale opac’ of sopac is John Blyberg. Hij ontwikkelde zelf een open source zoekomgeving in de Ann Arbor District Library in Michigan en Darien Library in Connecticut. De tag cloud op de catalogus van Ann Arbor District geeft een overzicht van de sociale actviteit in zo’n sopac.

Een andere grote gangmaker in de vernieuwing van catalogi is WorldCat van OCLC, een catalogus met de ambitie om alle bibliotheken ter wereld te bevatten. Gestart vanuit OCLC’s bibliografisch achtergrondbestand vind je daar vooral Amerikaanse bibliotheken en ook heel wat grote Nederlandse openbare en wetenschappelijke bibliotheken.

Lees het artikel Zoeken in de catalogus: tien trends in Bibliotheekblad nr. 13/14 jg. 2008 of de samenvatting op Bibliotheekr.org en schrijf een blogbericht over de volgens jou drie belangrijkste trends.

My Discoveries

Veel bibliotheekzoekmachines beschikken intussen over die nieuwe sociale dimensie: je kan zoekresultaten opslaan in lijstjes, waarderingen en tags toevoegen, en recensies schrijven. Een vreemde eend in de bijt is de My Discoveries toepassing van Aquabrowser, zoekmotor in heel wat Nederlandse en Amerikaanse bibliotheken, en ook enkele Vlaamse bibliotheken, zoals Gent, Brugge en Zoeken.bibliotheek.be.

Afgaand op het feit dat sociale toepassingen maar succesvol kunnen zijn als ze beschikken over een kritische massa van gebruikers, is My Discoveries geen standalone module op één bibliotheekzoekmachine, maar wordt alle user generated content gedeeld tussen alle Aquabrowsers van een bepaald taalgebied. Zo hebben tags, waarderingen, recensies en lijstjes een maximaal effect. Ken je tags toe aan een boek in Zoeken.bibliotheek.be, dan zijn die tags ’s anderendaags ook zichtbaar in de bib van Amsterdam (indien dat boek deel uitmaakt van hun collectie). Maak je een lijstje aan in de catalogus van de bibliotheek van Brugge, dan kan je dat ook weer oproepen in Gent.

Het verhaal beperkt zich ondertussen niet tot Aquabrowsers, My Discoveries kan ook tags en leessuggesties vanuit LibraryThing importeren. Er wordt druk gewerkt aan een uitgebreidere koppeling zodat tags, recensies en lijstjes in beide richtingen kunnen worden uitgewisseld.

Meld je aan op Zoeken.bibliotheek.be en experimenteer met tags en lijstjes: zet bijvoorbeeld je vijf lievelingsromans in een lijst en voeg telkens tags toe met namen van personages, plaatsnamen en tijdsperiode. Je kan lijstjes ook openbaar maken, zodat ze de lijstjes zelf de volgende dag verschijnen als zoekresultaat in de catalogus! Neem ook even de tijd om de handleiding of veelgestelde vragen te lezen.

Breng binnen naar buiten

Bibliotheekcatalogi worden niet enkel sociaal door wat eenieder in de afgesloten omgeving van een catalogus kan doen. De kunst is net om bibliotheekcatalogi bekend te maken op de sociale netwerken ‘erbuiten’: bring the inside out! Een drietal voor de hand liggende toepassingen om dat te doen:

RSS (zie Ding 3 en 4) is onmisbaar in een catalogus. Met een RSS-feed kunnen gebruikers makkelijk zelf aanwinsten uit de catalogus overnemen op andere websites, blogs en in sociale netwerken.

Met een AddThis button bij elke titelbeschrijving heb je een fantastische bookmarktool ter beschikking, die werkt zoals het knopje ‘Delen’ bij elk van deze 23 Dingen. Met de knop stuur je de URL van de huidige pagina door naar tools als Delicious (zie Ding 9) of deel je de huidige pagina op Facebook (zie Ding 18). Ideaal om je favoriete boeken of cd’s te signaleren aan je vrienden! Een voorbeeld waar de Addthis knop goed werkt, zijn de zoekresultaten in de evenementendatabank van UitInVlaanderen.

Waar de bovenstaande tips vooral toepassingen zijn die door een ontwikkelaar moeten geïntegreerd worden in je zoeksoftware, is de volgende wel makkelijk zelf te maken: een zoekwidget. Met Widgetbox maak je in een handomdraai een stukje code dat je op een website kan plaatsen, zodat mensen vanuit die box meteen in je catalogus kunnen zoeken. Zet de widget op je blog, Facebook, of de homepagina van je gemeentewebsite. En stimuleer anderen om de box ook mee te nemen naar hun plekken op het internet.

Zie je nog andere mogelijkheden om je catalogus ‘binnenste buiten te keren’? Zullen tags in de catalogus van jouw bibliotheek aanslaan? Hoe zou jij leners en collega’s warm maken om zelf te taggen? Vertel het op je blog.

Wie van boeken, bibliotheken en catalogiseren houdt, zal LibraryThing (ook in een Nederlandstalige versie) geweldig vinden… LibraryThing stelt je in staat om je eigen boekenkast in kaart te brengen en om andere mensen te vinden die een vergelijkbare boekenverzameling hebben als jij. Zoek het boek aan de hand van de titel en voeg het toe aan je virtuele boekenkast (tot 200 boeken is die gratis). In je boekenkast vind je recensies van mensen die jouw boek ook bezitten en kan je via de boeken in hun kast op nieuwe leessuggesties komen.

Een boek toevoegen aan je collectie is bijzonder eenvoudig: je hoeft het boek niet zelf te catalogiseren, maar je kan het overnemen uit de vele bibliografische bronnen van LibraryThing. De grootste bronnen zijn de Amerikaanse Library of Congress en Amazon.com. Daarnaast is LibraryThing gekoppeld aan heel wat grote bibliotheekcatalogi. Voor het Nederlandse taalgebied is Open Vlacc (Vlaamse Centrale Catalogus) een van de favoriete bronnen. Selecteer dus Vlaamse Centrale Catalogus als bron als je kwalitatieve beschrijvingen van Nederlandstalige boeken wil terugvinden in LibraryThing.

LibraryThing evolueert voortdurend. De evoluties kan je volgen op de blog van LibraryThing oprichter Tim Spalding. Librarything richt zich meer en meer op interactie tussen de leden van LibraryThing. Zo zijn er discussiefora en groepen. Op een andere tab vind je boekhandels, bibliotheken en gerelateerde evenementen in de buurt – ook dit is allemaal user generated content.

Op LibraryThing ontstaan interessante inzichten en projecten. Het tijdsbeeld of Zeitgeist verzamelt interessante statistische gegevens over LibraryThing collecties. In I see dead people’s books worden volledige persoonlijke en tijdsgebonden bibliotheken ingevoerd van beroemde overleden auteurs en lezers, zoals Katherine Hepburn, Herman Melville, Leonardo Da Vinci.

Ga naar LibraryThing en maak een persoonlijke account aan. Voeg tenminste 5 boeken toe aan je persoonlijke bibliotheek. Een rondleiding in LibraryThing licht alvast een tip van de sluier.

Ook 23dingen.be heeft een online boekenplank. Je vindt hier vooral boeken die gaan over web 2.0, kennismanagement en technologische innovatie. Aanraders als aanvullende literatuurlijst bij deze 23 Dingen. Heb je zelf suggesties? Voeg dan boeken toe met volgende accountgegevens:

Gebruikersnaam: 23dingenbe
Wachtwoord: bibliothe-ken

LibraryThing en bibliotheken

Het zijn niet alleen particulieren die hun boeken via Librarything vindbaar maken, ook bibliotheken ontdekken mogelijkheden. Via de verschillende LibraryThing widgets (eerst inloggen op LibraryThing!) is het mogelijk om op de bibliotheekwebsite aanraders of nieuwe aanwinsten te laten zien. De openbare bibliotheek Vorst bli:b toont een selectie van aanwinsten in een LibraryThing widget op haar bibliotheekwebsite. De bibliotheek van Sint-Niklaas heeft een aantal themalijsten met strips en non fictie ingevoerd in verschillende overzichten op LibraryThing, o.a. Nederlandstalige manga en Engelstalige comics en graphic novels.

Maak een LibraryThing widget om je boekenplank op je blog te tonen. Let op: de widgets werken vlot bij Blogger via de gadget HTML/Javascript, maar niet bij de gratis gehoste versie van Wordpress, want Javascript wordt daar niet ondersteund.

Met LibraryThing for Libraries is de weg naar ‘echte’ bibliotheken helemaal geopend. Door een (betalende) koppeling met de LibraryThing API, kan je bibliotheekcatalogus worden verrijkt met recensies, tags en leessuggesties uit LibraryThing. Op de LibraryThing wiki vind je een lijst met deelnemende bibliotheken. Nog niet alle bibliotheeksystemen worden ondersteund: een voorbeeld dichtbij is de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Hoe meer Nederlandstalige boeken worden opgenomen en getagd in LibraryThing collecties, hoe relevanter de resultaten voor ons taalgebied zullen zijn.

LibraryThing is een schitterend platform voor leesgroepen om onderling boeken te bespreken, maar wordt daar nog weinig voor gebruikt. Een zeldzaam voorbeeld is De parelketting, een groep boekenliefhebbers rond de Overrijsselse bibliotheekdienst.

Schrijf een blogbericht met jouw mening over de meerwaarde van LibraryThing voor bibliotheken. In welke zin is LibraryThing een platform dat de bibliotheek vervangt? Of kan het de bibliotheek versterken?

Alternatieven

Samen met Shelfari was LibraryThing een van de eerste sociale netwerken rond boeken. Ondertussen is er een wildgroei van boekencommunities. Ga zeker eens kijken op Bookmooch, een ruilplatform voor fysieke boeken, Goodreads met een zeer efficiënte interface, en weRead dat vooral succes heeft om je leesgedrag te afficheren op Facebook (zie Ding 18).

Booksprouts is er uitsluitend voor boekenclubs en leesgroepen. Nieuwe trends Bookglutton en Txtr connecteren lezers van e-books. LibraryThing blijft echter met zijn 40 miljoen boeken, ongeveer 10.000 Nederlandstalige leden en aandacht voor lokale bibliotheekcollecties veruit de interesssantste boekverzamelsite voor ons taalgebied.